2026 मध्ये कोणत्या डिग्रीजना असेल सर्वाधिक मागणी? MBA खरंच मागे पडतोय का?

मुंबई दि २५ : आजच्या झपाट्याने बदलणाऱ्या जगात, बारावीनंतर कोणती पदवी निवडावी या गोंधळात अनेक विद्यार्थी अडकले आहेत. “सुरक्षित” करिअरबद्दलच्या पारंपरिक कल्पनांना आता आव्हान मिळत आहे आणि पूर्वी महत्त्वाच्या वाटणाऱ्या अनेक पदव्या आज तितक्या प्रभावी राहिलेल्या नाहीत. तुमच्या मनातील हीच भीती आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी, ‘इंडिया स्किल्स रिपोर्ट 2026’ हा एक महत्त्वाचा मार्गदर्शक ठरतो. हा अहवाल नोकरीच्या बाजारपेठेतील काही आश्चर्यकारक बदल उघड करतो. कोणती पदवी खऱ्या अर्थाने भविष्य घडवू शकते आणि कोणती पदवी तिची चमक गमावत आहे, हे जाणून घेण्यासाठी पुढे वाचा.

टॉप डिमांड कोर्सेस: इंडिया स्किल्स रिपोर्ट 2026 नुसार क्रमवारी

भारतातील नोकरीच्या बाजारपेठेत 2026 मध्ये सर्वाधिक मागणी असलेल्या पदवी अभ्यासक्रमांची क्रमवारी पुढीलप्रमाणे आहे:

1. कॉम्प्युटर सायन्स आणि आयटी (Computer Science & IT)

कॉम्प्युटर सायन्स (CS), इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजी (IT), आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI), आणि डेटा सायन्स यांसारख्या पदव्या 2026 मध्ये नोकरीसाठी सर्वोत्तम पर्याय आहेत. इंडिया स्किल्स रिपोर्ट 1026 नुसार, कॉम्प्युटर सायन्स पदवीधरांची नोकरी मिळवण्याची क्षमता (employability) 80% आहे, तर इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीसाठी ही क्षमता 78% आहे.

या क्षेत्रांतील वाढत्या मागणीमागे “एआय आणि डेटाची लाट,” क्लाउड टेक्नॉलॉजीचा वेगाने होणारा अवलंब ही प्रमुख कारणे आहेत. विशेष म्हणजे, आयटी क्षेत्र फ्रेशर्सना नोकरी देणारे सर्वात मोठे क्षेत्र आहे, जे एकूण एंट्री-लेव्हल नोकऱ्यांपैकी 35% नोकऱ्या देते.

2..मास्टर ऑफ बिझनेस ॲडमिनिस्ट्रेशन (MBA)

MBA पदवी अजूनही नोकरीसाठी एक मजबूत पर्याय आहे, परंतु तिचे स्वरूप बदलत आहे. इंडिया स्किल्स रिपोर्टनुसार, MBA पदवीधरांची नोकरी मिळवण्याची क्षमता 72.76% आहे. जरी ही पूर्वीपेक्षा थोडी कमी असली तरी, योग्य स्पेशलायझेशनसह ही पदवी अत्यंत मौल्यवान ठरते. डिजिटल स्किल्स आणि डेटा ॲनालिटिक्सची जोड असलेले MBA उमेदवार कंपन्यांच्या पसंतीस उतरत आहेत.

3. इंजिनिअरिंग (B.E. / B.Tech)

B.E. आणि B.Tech सारख्या पारंपरिक इंजिनिअरिंग पदव्यांचे महत्त्व आजही कायम आहे. या पदवीधरांची नोकरी मिळवण्याची क्षमता

70.15% आहे. मात्र, आता स्पेशलायझेशनला खूप महत्त्व आले आहे. जागतिक चिप तुटवड्यामुळे हार्डवेअर-स्तरीय कौशल्याची गंभीर गरज निर्माण झाली आहे. यामुळे, इंटेल, एनव्हिडिया आणि टेस्लासारख्या कंपन्यांमध्ये चिप्स आणि एम्बेडेड सिस्टीम डिझाइन करणाऱ्या इलेक्ट्रिकल आणि कॉम्प्युटर इंजिनिअर्सना विक्रमी मागणी आहे.

4. कॉमर्स (B.Com)

कॉमर्स पदवीधरांच्या नोकरी मिळवण्याच्या क्षमतेत मोठी वाढ झाली असून, ती आता ६२.८१% पर्यंत

पोहोचली आहे. बँकिंग, वित्तीय सेवा आणि विमा (BFSI) क्षेत्राचा विस्तार आणि कमी खर्चात विशिष्ट ज्ञान असलेले उमेदवार शोधण्याकडे कंपन्यांचा कल वाढल्याने ही वाढ झाली आहे.

जागतिक स्तरावर वेगाने वाढणारी क्षेत्रे

भारतातील ट्रेंडसोबतच, जागतिक बाजारपेठेतही काही क्षेत्रे वेगाने वाढत आहेत. भारतीय विद्यार्थ्यांसाठी या जागतिक संधी करिअरला नवी दिशा देऊ शकतात.

1. रिन्यूएबल एनर्जी आणि सस्टेनेबिलिटी (Renewable Energy & Sustainability)

अपारंपरिक ऊर्जा (Renewable Energy) क्षेत्रात जागतिक स्तरावर प्रचंड वाढ होत आहे. आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) च्या

अंदाजानुसार, 2026 पर्यंत जगभरातील अपारंपरिक ऊर्जेची क्षमता 60% ने वाढेल. अमेरिकेच्या ब्युरो ऑफ लेबर स्टॅटिस्टिक्स (BLS) नुसार, विंड टर्बाइन टेक्निशियन (2032 पर्यंत 45% वाढ) आणि सोलर पीव्ही इन्स्टॉलर्स (2032 पर्यंत 22% वाढ) यांसारख्या भूमिकांना मोठी मागणी असेल. या क्षेत्रात टेक्निशियनपासून ते इंजिनिअर्स आणि डेटा सायंटिस्टपर्यंत विविध संधी आहेत.

2. हेल्थकेअर आणि बायोटेक्नॉलॉजी (Healthcare & Biotechnology)

आरोग्यसेवा आणि बायोटेक्नॉलॉजी या क्षेत्रांमध्येही नोकरीच्या संधी सातत्याने वाढत आहेत. जगभरातील वाढती वयोवृद्ध लोकसंख्या आणि वैद्यकीय क्षेत्रातील नवनवीन शोध यामुळे नर्स प्रॅक्टिशनर्स, बायोटेक संशोधक आणि अलाईड हेल्थ स्पेशालिस्ट्स यांसारख्या तज्ज्ञांची जागतिक स्तरावर मोठी गरज आहे.

सर्वात मोठा धक्का: MBA ची पदवी आता पूर्वीसारखी प्रभावी राहिली नाही?

इंडिया स्किल्स रिपोर्टमधील सर्वात धक्कादायक खुलासा म्हणजे MBA पदवीच्या नोकरी क्षमतेत झालेली घट. काही वर्षांपूर्वी सुमारे 78% असलेली ही क्षमता आता 72.76% पर्यंत खाली आली आहे. यामागे अनेक कारणे आहेत:

डिजिटल युगात पारंपरिक MBA कमी पडतोय: कंपन्यांना आता फक्त मॅनेजमेंट थिअरी नाही, तर डेटा ॲनालिटिक्स आणि AI-चालित निर्णयप्रक्रियेची समज असलेले मॅनेजर्स हवे आहेत. इंजिनिअरिंग + MBA सारखे कॉम्बिनेशन जास्त प्रभावी ठरत आहे.

थिअरीपेक्षा प्रॅक्टिकल स्किल्सना महत्त्व: एआय आणि रिमोट वर्कमुळे बदललेल्या व्यवसायाच्या पद्धतींशी जुळवून घेऊ शकणारे, डेटा-साक्षर आणि चपळ व्यवस्थापकांची आज गरज आहे.

वाढती स्पर्धा: कॉमर्ससारख्या इतर शाखा आता व्यवसायाशी संबंधित भूमिकांसाठी कंपन्यांना अधिक आकर्षक वाटू लागल्या आहेत, विशेषतः जेव्हा कंपन्या डोमेन-विशिष्ट आणि कमी खर्चात मिळणारे उमेदवार शोधत असतात.

MBA ही अजूनही एक मजबूत पदवी आहे, पण संदेश स्पष्ट आहे: सर्वसाधारण ज्ञानावर आता विशेष कौशल्ये मात करत आहेत.

अनपेक्षित वाढ: कॉमर्स आणि व्होकेशनल कोर्सेसची जोरदार मुसंडी

एकीकडे एमबीएची चमक कमी होत असताना, दुसरीकडे कॉमर्स आणि व्होकेशनल कोर्सेसने जोरदार मुसंडी मारली आहे.

कॉमर्स पदवीधरांची नोकरी मिळवण्याची क्षमता 62.81% पर्यंत वाढली आहे. बँकिंग, वित्तीय सेवा आणि विमा (BFSI) क्षेत्राचा विस्तार आणि कमी खर्चात विशिष्ट ज्ञान असलेले उमेदवार शोधण्याकडे कंपन्यांचा कल वाढल्याने ही वाढ झाली आहे.

त्याचबरोबर, व्होकेशनल कोर्सेसमधून शिक्षण घेतलेल्या उमेदवारांनाही मागणी वाढली आहे. आयटीआय (ITI) पदवीधरांची नोकरी क्षमता 35.95% तर पॉलिटेक्निक (Polytechnic) पदवीधरांची 32.92% झाली आहे. यावरून हे स्पष्ट होते की, कंपन्या आता “स्किल-फर्स्ट हायरिंग” वर लक्ष केंद्रित करत आहेत, जिथे मॅन्युफॅक्चरिंग, ईव्ही (EV) आणि ऑपरेशन्ससारख्या भूमिकांसाठी

प्रत्यक्ष कामाच्या अनुभवाला आणि प्रात्यक्षिक प्रशिक्षणाला महत्त्व दिले जात आहे. यामुळे, ज्या विद्यार्थ्यांना पूर्वी हे पर्याय कमी महत्त्वाचे वाटत होते, त्यांच्यासाठी आता उत्तम करिअरचे दरवाजे उघडले आहेत.

पदवी महत्त्वाची, पण स्किल्स त्याहूनही अधिक!

2026 च्या नोकरीच्या बाजारपेठेचा निष्कर्ष स्पष्ट आहे: केवळ पदवी नोकरीची हमी देत नाही. यशाचा फॉर्म्युला आता बदलला आहे. योग्य पदवी + मागणी असलेली डिजिटल स्किल्स + स्पेशलायझेशन हेच भविष्यातील करिअरसाठी महत्त्वाचे ठरणार आहे.

तुमची पदवी निवडताना केवळ नावावर जाऊ नका. त्या पदवीसोबत तुम्ही कोणते डिजिटल स्किल्स शिकणार, कोणत्या क्षेत्रात स्पेशलायझेशन करणार, याचा विचार आजच करा. कारण 2026 मध्ये यश त्यालाच मिळेल, जो केवळ पदवीधर नाही, तर भविष्यवेधी स्किल्सने सुसज्ज असेल.

तुमची आवडती पदवी कोणतीही असो, तिला भविष्यासाठी तयार करण्यासाठी तुम्ही कोणते नवीन स्किल्स शिकणार आहात?

विक्रांत पाटील
Vikrant@Journalist.Com
+91 8007006862 (फक्त SMS)
+91 9890837756 (व्हॉट्सॲप)

ML/ML/MS