नासाच्या हबल दुर्बिणीने टिपली सुपरनोव्हाच्या आधीची हालचाल

नासाच्या हबल दुर्बिणीने टिपली सुपरनोव्हाच्या आधीची हालचाल

वॉशिंग्टन, दि.7 (एमएमसी न्यूज नेटवर्क): अंतराळातील (space) विशाल तार्‍यांमध्ये त्यांच्या जीवनाच्या अखेरीस विस्फोट होत असतात. शास्त्रज्ञांनी अनेक दशकांपासून या घटनेचा अभ्यास केला आहे. विशेषत: स्फोट होण्यापूर्वी, तार्‍यांमध्ये होणार्‍या हालचालींवर लक्ष ठेवले जाते आणि एक विशाल तारा सुपरनोव्हामध्ये (supernova) कसा बदलतो ते पाहिले जाते. त्याच्या छायाचित्रांमधून शास्त्रज्ञांना तारे आणि स्फोटांशी संबंधित बरीच माहिती मिळु शकते. सीएनएनच्या वृत्तानुसार अमेरिकेची अंतराळ संस्था नासाची (NASA) हबल स्पेस दुर्बिण ( Hubble Space Telescope) सन 2019 पासून एका सुपरनोव्हावर नजर ठेवून आहे.

यावेळी काहीतरी विशेष मिळाले
found something special this time

हा तारा पृथ्वीपासून (Earth) सुमारे 3.5 कोटी प्रकाश वर्ष दूर असलेल्या व्हर्गो आकाशगंगेच्या समुहामध्ये आहे. संशोधनाचे मुख्य संशोधक चार्ल्स किलपॅट्रिक यांच्या मते, तो एक थंड पिवळ्या रंगाचा तारा होता. त्यांनी सांगितले आहे की हे तारे आपल्या आयुष्याच्या शेवटी हायड्रोजनने (hydrogen) वेढलेले असतात, जे तार्‍याच्या निळ्या रंगाच्या आतील भागाच्या भोवती असतात. मात्र या तार्‍याच्या स्फोटादरम्यान काहीतरी विशेष मिळाले आहे. त्यात हायड्रोजनचा थर सापडला नाही कारण स्फोटाच्या वेळी त्यातून निळा प्रकाश बाहेर पडला आहे.

सुपरनोव्हाच्या आधीची हालचाल
The movement before the supernova

स्फोटाच्या वेळी हायड्रोजन (hydrogen) नव्हता, त्यावरुन शास्त्रज्ञांना असे वाटते की गेल्या काही वर्षांत त्याच्या वायूचा थर नष्ट झाला असावा. चार्ल्स यांनी सांगितले की, अशाप्रकारच्या तार्‍यांमध्ये सुपरनोव्हाच्या (supernova) आधी स्फोट होणे दुर्मिळ असते. चार्ल्स यांचे म्हणणे आहे की जेव्हा तार्‍यामध्ये स्फोट झाला तेव्हा हायड्रोजन नसलेला तो एक सामान्य सुपरनोव्हा वाटत होता, परंतु अशा प्रकारची घटना यापूर्वी पाहिली गेली नव्हती. शास्त्रज्ञांनी आसपासच्या वातावरणात मोठ्या प्रमाणात हायड्रोजनचे निरीक्षण केले आहे. तार्‍यामध्ये स्फोट होण्यापूर्वीच हायड्रोजन संपुष्टात आला असे त्यांचे म्हणणे आहे.

या तार्‍याच्या शोधामुळे शास्त्रज्ञांनी पूर्वीच्या सिद्धांतात सांगितले आहे की तार्‍यांमध्ये भयानक स्फोट होतो ज्यामुळे सुपरनोव्हा (supernova) होतो, परंतु अशा स्फोटांमुळे काही दशके आधीपासून वस्तुमान संपुष्टात येते आणि हायड्रोजन (hydrogen) देखील कमी होतो. संशोधनानुसार, या शोधाच्या मदतीने खगोलशास्त्रज्ञ इतर तारे आणि सुपरनोव्हाचा शोध घेऊ शकतात.

 

Large stars in space explode at the end of their lives. Scientists have been studying this phenomenon for decades. Especially before an explosion, the movements of the stars are monitored and how a giant star transforms into a supernova. From his photographs, scientists can get a lot of information related to stars and explosions.

PL/KA/PL/7 MAY 2021